فهرست مطالب
عارضه لکه پوستی پسته؛ یکی از مهمترین مشکلات باغهای پسته ایران
لکه پوستی پسته یا سیاه شدن پوست استخوانی پسته یکی از مهمترین عوارض فیزیولوژیکی در باغهای پسته در سراسر کشور محسوب میشود. در سالهای اخیر شیوع آن بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. این وضعیت نه تنها منجر به کاهش بهرهوری باغ میشود، بلکه منجر به کاهش کمیت و کیفیت محصول و در موارد شدید باعث ریزش قابل توجه میوه میشود. در بسیاری از باغات پسته، لکه پوستی اغلب با بیماریهای قارچی یا خسارت آفات اشتباه گرفته میشود. با این حال، تحقیقات نشان میدهد که این مسئله بیشتر با تغذیه گیاه، شرایط محیطی و اختلال در انتقال کلسیم مرتبط است.
لکه پوستی پسته چیست؟
این وضعیت نشان دهنده یک اختلال فیزیولوژیکی است که معمولاً از زمان تشکیل پوست استخوانی میوه آغاز میشود. در این وضعیت، بخشی از پوست سخت در بالا یا نوک میوه تیره میشود و به تدریج، این تیرگی به سمت پایین گسترش مییابد. با پیشرفت این مشکل، بافت آسیبدیده نرم و انعطافپذیر میشود و منجر به ریزش زودرس برخی از میوهها قبل از رسیدن کامل میشود. میوههایی که روی درخت باقی میمانند نیز در زمان برداشت و فرآوری مستعد ترک و بدشکلی خواهند بود. در ابتدا این مشکل در رقم کلهقوچی مشاهده شد اما امروزه تقریباً تمامی ارقام تجاری پسته در شرایط مساعد برای بروز عارضه میتوانند درگیر شوند.
زمان بروز عارضه لکه پوستی در پسته
دوره بحرانی برای بروز این مشکل از مرحله ارزنی شدن میوه آغاز میشود و تا زمانی که پوسته سخت به طور کامل تشکیل شود ادامه دارد. در مناطق پستهکاری کشور بهویژه استان کرمان، این مرحله عموما از اوایل اردیبهشت شروع شده و تا اواسط خرداد ادامه دارد. میوه در مرحله نخودی بیشترین حساسیت را نشان میدهد زیرا در این زمان رشد سریع میوه و نیاز آن به کلسیم به حداکثر میرسد.
مهمترین علائم لکه پوستی پسته
باغداران میتوانند از طریق علائم زیر این عارضه را شناسایی کنند:
- سیاه شدن پوست استخوانی از قسمت نوک به سمت انتهای میوه
- نرم شدن بخشی از پوست استخوانی
- چروکیدگی یا کشمشی شدن بخشی از میوه
- ریزش میوه در مراحل اولیه رشد
- کاهش کیفیت ظاهری محصول
- افزایش درصد میوههای غیرقابل عرضه
شدت این علائم بسته به شرایط اقلیمی، تغذیهای و مدیریتی باغ متفاوت است.
نقش کلسیم در جلوگیری از لکه پوستی پسته
کلسیم یک عنصر ضروری برای رشد و سلامت پسته است. این عنصر نقش مهمی در تشکیل دیوارههای سلولی، استحکام بافتها، تقسیم سلولی و افزایش مقاومت گیاه در برابر تنشهای محیطی دارد. یکی از جنبههای مهم کلسیم، تحرک محدود آن در گیاه است که برای انتقال آن به شدت به تعرق وابسته است. در نتیجه، ممکن است کلسیم زیادی در خاک وجود داشته باشد، اما میوه همچنان از کمبود آن رنج میبرد. در واقع در بسیاری از باغهای مبتلا به لکه پوستی، مشکل اصلی کمبود کلسیم در خاک نیست؛ بلکه اختلال در انتقال این عنصر از ریشه به میوه است.
چرا کمبود کلسیم باعث سیاه شدن پوست پسته میشود؟
در زمان رشد سریع میوه، نیاز به کلسیم به شدت افزایش پیدا میکند. اگر به هر دلیل انتقال این عنصر مختل شود، دیواره سلولی بافتهای در حال رشد ضعیف شده و بخشی از پوست استخوانی دچار تخریب میشود. نتیجه این فرآیند، ایجاد لکههای تیره، نرم شدن بافت و در نهایت بروز عارضه لکه پوستی خواهد بود. به همین دلیل بسیاری از متخصصان تغذیه گیاهی این عارضه را نوعی کمبود فیزیولوژیک کلسیم میدانند.
عوامل مؤثر در ایجاد عارضه لکه پوستی
1. آبیاری سنگین در اردیبهشت ماه:
یکی از عوامل کلیدی که میتواند منجر به ایجاد لکههای پوستی شود آبیاری سنگین در مرحله ارزنی تا نخودی شدن میوه است. وقتی سطح رطوبت خاک خیلی زیاد باشد، میتواند فرآیند تعرق گیاه را کاهش داده و انتقال کلسیم به میوه را محدود میکند. بنابراین، توصیه میشود در این مرحله از آبیاری سنگین خودداری کنید.
۲. تنش خشکی:
کمآبی شدید نیز دقیقاً مانند آبیاری بیش از حد میتواند موجب بروز این عارضه شود. گیاه در مواجهه با شرایط خشکی برای حفظ رطوبت روزنههای خود را میبندد و در نتیجه انتقال کلسیم کاهش مییابد.
۳. هوای سرد و ابری
روزهای ابری و کاهش دمای هوا میزان تعرق را کاهش میدهند. هرچه تعرق کمتر باشد، انتقال کلسیم نیز محدودتر خواهد شد.
۴. شوری خاک و آب آبیاری
وجود مقادیر زیاد سدیم و منیزیم در خاک و آب آبیاری، جذب کلسیم را مختل میکند و احتمال بروز عارضه را افزایش میدهد.
۵. رشد رویشی شدید
استفاده بیش از حد از کودهای نیتروژنی مانند اوره میتواند منجر به رشد شدید شاخهها شود. در چنین مواردی، مقدار قابل توجهی از کلسیم به سمت قسمتهای رویشی هدایت میشود و در نتیجه کمبود کلسیم در میوه ایجاد میشود.
۶. کیفیت نامناسب آب آبیاری
در بسیاری از مناطق پستهکاری، غلظت منیزیم در آب از کلسیم بیشتر است. این وضعیت به عامل مهمی در افزایش شیوع لکه پوستی در سالهای اخیر تبدیل شده است.
چرا عارضه لکه پوستی در سالهای اخیر افزایش یافته است؟
افزایش این عارضه را میتوان به چند عامل مهم نسبت داد:
- کاهش کیفیت منابع آب آبیاری
- افزایش شوری خاک و آب
- کاهش ذخایر گچ در خاک
- استفاده گسترده از ماسه بادی در برخی باغها
- افزایش تنشهای گرمایی
- تغییرات اقلیمی و نوسانات شدید دمایی
- افزایش دورههای خشکی
مجموع این عوامل موجب شدهاند که تعادل تغذیهای درختان پسته بیش از گذشته تحت تأثیر قرار گیرد.
افزایش این مشکل را میتوان به چندین عامل مهم نسبت داد:
- افزایش تنش گرمایی
- کاهش کیفیت منابع آب آبیاری
- افزایش شوری خاک و آب
- کاهش ذخایر گچ در خاک
- استفاده گسترده از خاکهای شنی در برخی باغها
- تغییرات اقلیمی و نوسانات شدید دما
- طولانی شدن دورههای خشکسالی
در مجموع، این عناصر به طور قابل توجهی تعادل تغذیهای درختان پسته را بیش از هر زمان دیگری مختل کردهاند